Almanach

Index

Żary
Historia
Zabytki
Kocie Góry
Wzniesienia Żarskie
Gospodarka
Komunikacja
Sport i Rekreacja
Impezy i wydarzenia
Historia w datach
Do zwiedzania

Miasto w woj. lubuskim, siedziba powiatu żarskiego, na obszarze Wzniesień Żarskich (Kocie Góry). 41 tys. mieszkańców (1998); ośrodek przemysłu włókienniczego (tkanin dekoracyjnych i dywanów) i odzieżowego; ponadto produkcja maszyn dla przemysłu spożywczego oraz przemysł precyzyjny, drzewny (KRONOPOL), miner. (materiały budowlane, huta szkła), Przetwórstwo Pianki Poliuretanowej, spożywczy (browar); drukarnia; przedsiębiorstwa budowlane; ośrodek oświatowy; węzeł kolejowy i drogowy; sanatorium neuropsychiatrii dziecięcej.

Osada targowa w Marchii Łużyckiej na trakcie solnym z Magdeburga do Wielkopolski, wzmiankowana 1007; zdobyta przez Bolesława I Chrobrego i wraz z Łużycami do 1032 należała do Polski; w pierwszej połowie XIII w. przejściowo włączona do księstwa Piastów śląskich; od 1346 pod zwierzchnictwem Czech, od 1635 elektorów saskich, po 1815 w państwie pruskim (zgermanizowana nazwa Sorau). Prawa miejskie 1260; miasto handlowe; od 1292 bito w Żarach monety; od XIV w. rozwój rzemiosła (głównie sukiennictwo, płóciennictwo, piwowarstwo, od XVI w. złotnictwo); w okolicy Żar liczne kuźnice żelaza; 1586 założono pierwszą stację pocztową na szlaku Saksonia Polska; od przełomu XVII i XVIII w. hodowla jedwabników. Od XIX w. rozwój przemysłu (m.in. zakłady lniarskie, sukiennicze, ceramiczne, odlewnia żelaza); od 1846 połączenie kolejowe z Wrocławiem i Berlinem; w 1880 wybudowano elektrownię, 1927 przeprowadzono kanalizację; na przełomie XIX i XX w. napływ polskich robotników (udział w rozruchach głodowych 1923);

W 1885 r. Żary liczyły ok. 13,6 tys. mieszkańców, 1939 ok. 25,9 tys. W czasie II wojny światowej szpital dla jeńców wojennych różnych narodowości i robotników przymusowych, w którym Niemcy dokonali masowych egzekucji (od 2 do 6 tys., głównie jeńców sowieckich i włoskich);

Do 10 kwietnia 1944 Żary nie odczuły skutków działań wojennych. 11 kwietnia w wyniku pomyłki nad Żary została skierowana eskadra 108 czterosilnikowych B17 wchodzących w skład 303, 379, 381 i 384 dywizjonu lotnictwa bombowego Pierwszej Dywizji Powietrznej USA. Podczas tego nalotu w ciągu trzech minut spadło na miasto ponad trzy tysiące alianckich bomb. Zniszczona została niemal cała średniowieczna zabudowa. Po wojnie przez długie lata usiłowano wyjaśnić sprawę bombardowania miasta, gdyż rozmiary nalotu wskazywały, że nie Żary były celem akcji. Otóż 11 kwietnia nastąpiła...pomyłka - bomby miały trafić w Berlin, a tylko błąd głównego nawigatora skierował bombowce nad Żary. Miasto zostało zniszczone w ok. 60%; Od 1945 miasto należy do Polski. Do 1975 siedziba powiatu; W 1973 do Żar włączono Kunice Żarskie.

Zespół zamkowo-pałacowy (XIV-XVI i początek XVIII w., zrekonstruowany 1937-38), park geometryczny (XVIII w.); fragmenty murów miejskich (XV-XVI w.); gotycki kościół parafialny (1401-30, fragmenty przed 1309, wieża druga połowa XVI w.) z barokową kaplicą Promnitzów (1670-72); gotycki kościół Franciszkanów (XIV-XV w., przebudowany XVI i XVIII w.); kamienice (XV, XVII, XVIII w., odbudowane po 1945); ratusz (XIV-XV w., rozbudowany 1567, przebudowany XVIII, XX w.).

Trzebnicki Wał, Kocie Góry, makroregion naturalny w południowo-zachodniej Polsce, część pod prowincji Niziny Środkowopolskiej. Powierzchnia 3239 km2. Wał Trzebnicki jest pasem wzniesień o przebiegu w przybliżeniu równoleżnikowym, ciągnącym się na przestrzeni ponad 200 km od okolic Żar na zachodzie po Ostrzeszów na wschodzie, oddzielającym Nizinę Śląsko-Łużycką i Nizinę Śląską na południe od Obniżenia Milicko-Głogowskiego na północy.

Region w przeszłości stanowił granicę, do której dotarł lądolód skandynawski w stadiale Warty. Na zaburzonych glacitektonicznie (pod wpływem przesuwającego się lądolodu) utworach mioceńskich zalegają utwory morenowe i sandrowe. Wysokości bezwzględne dochodzą do 284 m n.p.m. (Kobyla Góra), względne przekraczają 100 m. Obszar stanowi odrębną krainę geobotaniczną, cechującą się znacznym zalesieniem (na zachodzie buczyny, na wschodzie bory szpilkowe).

Wał Trzebnicki dzieli się (od zachodu na wschód) na: Wzniesienia Żarskie, Wzgórza Dalkowskie, Obniżenie Ścinawskie, Wzgórza: Trzebnickie, Twardogórskie i Ostrzeszowskie. W okolicach Ostrzeszowa występują złoża gazu ziemnego, na Wzgórzach Dalkowskich, między Lubinem a Głogowem, pokłady miedzi, eksploatowane w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym.

Żarskie Wzniesienia, region naturalny w południowo-zachodniej Polsce, zachodnia część Wału Trzebnickiego, położona na zachód od doliny Bobru. Powierzchnia 545 km2.

Obszar zbudowany jest z utworów morenowych, zalegających na zaburzonych glacitektonicznie warstwach trzeciorzędowych. Wznosi się do 226,9 m n.p.m. i blisko 150 m nad dno doliny Bobru. Rzeźba dość urozmaicona. Przeważają lasy. W środkowej części regionu leży ośrodek przemysłowy - Żary.

Żary są znaczącym ośrodkiem przemysłowym. Silne tradycje przemysłu tekstylnego sprawiły, że po wojnie miasto zyskało przydomek "Manchesteru zachodniej Polski". Dzisiaj o obliczu Żar decyduje położenie w pasie przygranicznym. W pobliżu miasta (20-40 km) znajdują się polsko-niemieckie drogowe przejścia graniczne w Olszynie, Łęknicy i Przewozie oraz kolejowe przejście w Forście. "Kręgosłupem" żarskiej gospodarki są firmy małe i średnie. W 1999r. w mieście było zarejestrowanych 3,8 tys. podmiotów gospodarczych, w tym ponad 120 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych. Większość to firmy usługowe i handlowe.

W Żarach krzyżują się drogi krajowe nr 12 i 27. Nie opodal miasta przebiega międzynarodowa trasa E-36 (Berlin - Wrocław - Kraków), która przekształci się wkrótce (czytaj za 100 lat) w autostradę 18. Zjazdy z autostrady będą się znajdowały w Królowie i Drozdowie - 10 i 20 km od Żar. Niedaleko Żar znajdują się lotniska w Babimoście i Przylepie koło Zielonej Góry, a także prężnie rozwijający się port lotniczy w Rothenburgu (około 15 km od przejścia granicznego w Przewozie).

Ulubionym miejscem weekendowych spacerów mieszkańców Żar jest "Zielony Las", który przylega do południowych granic miasta. Sporą atrakcję turystyczną stanowią Ceglana Wieża i Kamienna Wieża , zbudowane tutaj przed wojną, na najwyższych wzniesieniach Wzgórz Żarskich . W pogodne dni u podnóża Ceglanej Wieży można podziwiać panoramę Karkonoszy.

Niewątpliwie największy rozgłos przyniosła Żarom impreza zorganizowana przez Jerzego Owsiaka "Przystanek Woodstock" Impreza odbywała się w latach 1997-99, 2001-03 i było to jedno z największych (jeśli brać pod uwagę liczbę uczestników) wydarzeń muzycznych w Polsce. Woodstock zakorzenił się na stałe w Żarach, dzięki temu że jest w jednym miejscu w Polsce, z roku na rok przybywa na niego coraz więcej gości, już nie tylko z kraju ale również i z zagranicy. Bądźmy dobrej myśli że spotkamy się na nim w 2004 roku i następnych latach również.

1007 - pierwsze wzmianki o grodzie plemienia Żarowian w kronice Thietmara z Merseburga;
od 1032 - po śmierci Mieszka II gród ponownie przyłączony do Marchii Łużyckiej;
1207 - wzmianka o kościele;
1260 - Żary otrzymały magdeburskie prawa miejskie staraniem właściciela Albrechta von Dewina;
1364 - miasto dostało się pod panowanie czeskie;
1500 - utworzono szkołę łacińską czyli gimnazjum "Atheneum Soranum";
1526 - pod panowaniem Habsburgów;
1549 - spłonął klasztor i biblioteka franciszkanów;
1558 - miasto w rękach Promnitzów, rozwój kulturowy miasta;
1573 - powstała pierwsza drukarnia;
1586 - uruchomiono pocztę łączącą Saksonię z Polską;
1635 - Żary przeszły pod panowanie elektorów saskich;
pocz. XVII w. - Promnitzowie wznieśli barokowy pałac, koncertmistrzem był tu Georg Philipp Teleman;
XVII w. - zniszczenia w czasie wojny trzydziestoletniej, pożarów i epidemii;
1815 - miasto dostało się pod władanie Prus, wyznaczono tu siedzibę powiatu;
1846 - połączenie kolejowe;
druga połowa XIX w. - powstały zakłady ceramiczne, szklarskie, odlewnia żelaza;
II wojna światowa - powstał tu oddział zakładów lotniczych Focke-Wulf;
1944 - 11 kwietnia lotnictwo alianckie w wyniku pomyłki zbombardowało miasto;
do 1945 - miasto nosiło nazwę Sorau;
1946-1975 - Żary siedzibą powiatu;

Do zwiedzania

Pozostałości murów miejskich z kamienia;
Ratusz z XIV-XV w. z renesansowym portalem;
Kompleks zamkowy:
- zamek rycerski Dewinów-Bibersteinów, budowla w założeniu gotycka (z drugiej połowy XIII w.) otrzymała w latach 1540-49 kształt renesansowy,
- pałac Promnitzów, połączony z zamkiem, budowla barokowa, powstała w latach 1710-26, dzieło m.in. włoskiego architekta Giovanniego Simonettiego;
Dawny park pałacowy z pomnikowymi drzewami;
Późnogotycki kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, zbudowany w początku XIV w. w miejsce wcześniejszego kościółka romańskiego;
Barokowa kaplica Promnitzów dobudowana w latach 1670-72, z pięknym portalem, kościół otoczony jest gotyckimi i renesansowymi zabudowaniami, m. in. plebania i gotycki budynek dawnej nadintendentury, obecnie archiwum;
Kamienna dzwonnica w baszcie obronnej z początku XIV w.;
Wieża wartownicza z XIV/XV w. z narożnymi ciosami z rudy darniowej;
Kościół garnizonowy Podwyższenia Krzyża Świętego, pierwotnie franciszkański kościół klasztorny, zbudowany na przełomie XIV i XV w., wnętrze całkowicie przebudowane w 1928 r., bryła kościoła odbudowana po pożarach w 1728 r.;
Kamieniczki renesansowe i barokowe, m.in.:
- kamieniczki na ul. Chrobrego, XVII-XIX w.,
- kamieniczka przy ul. Żagańskiej 2, nad portalem kartusz z datą 1638 r.;
Kościół polsko-katolicki Dobrego Pasterza, z XIV w., odbudowany po pożarze w 1702 r., dawny kościół szpitalny;
Kościół św. Piotra z XIV w., położony na terenie byłego cmentarza, ze sklepieniem gotyckim w prezbiterium;
Błękitna Brama, zbudowana w 1708 r.;
Kościółek barokowy na Placu Inwalidów, stał tu prawdopodobnie już około 1100 r.; obecny kształt pochodzi z 1751 r.;
Impreza Przystanek Woodstock;
Wzniesienia Żarskie.

Poprzednia Strona